Savannah
Savannah, najstarsze miasto Georgii, założono 12 lutego 1733 roku, gdy James Edward Oglethorpe i pierwsi osadnicy przybyli statkiem Anne na Yamacraw Bluff – wysoki brzeg rzeki Savannah, położony ok. 39 km od Atlantyku. Miasto było pierwszą osadą brytyjskiej kolonii Georgii i siedzibą jej władz, a po uzyskaniu niepodległości – pierwszą stolicą stanu; funkcję tę przejęła w 1786 roku Augusta.
Georgia była ostatnią z trzynastu brytyjskich kolonii utworzonych w Ameryce Północnej. Królewski przywilej z 1732 roku powierzał jej zarząd 21 powiernikom; kolonia miała chronić Karolinę Południową przed hiszpańską Florydą, dostarczać Wielkiej Brytanii jedwab i wino oraz realizować wizję społeczeństwa drobnych gospodarzy bez wielkich majątków i niewolnictwa.
Pierwotny eksperyment społeczny Oglethorpe’a przetrwał niespełna dwie dekady. W 1751 roku w Georgii zalegalizowano niewolnictwo. Savannah stała się portowym centrum gospodarki plantacyjnej opartej najpierw na ryżu i indygo, a następnie na bawełnie; bogactwo miasta i jego rezydencji powstawało dzięki pracy zniewolonych ludzi.
River Street biegnie u podnóża nadrzecznej skarpy, podczas gdy najstarsza część miasta leży około 12 metrów wyżej. Od początku XIX wieku wzdłuż nabrzeża wznoszono wielokondygnacyjne magazyny połączone z Factors Walk, gdzie działali pośrednicy handlowi obsługujący eksport bawełny – najważniejszego towaru portu w tamtym stuleciu.
City Market obejmuje pieszy odcinek West St. Julian Street prowadzący od Ellis Square w stronę Franklin Square. Okolice te pełniły funkcję miejskiego targowiska od XVIII wieku. Współcześnie restauracje, galerie i kluby muzyczne, dzięki czemu jest to jeden z najruchliwszych wieczornych traktów Savannah.
Johnny Mercer, urodzony w Savannah w 1909 roku, należał do najważniejszych amerykańskich autorów tekstów piosenek XX wieku. Napisał słowa do ponad tysiąca utworów, współtworzył wytwórnię Capitol Records i czterokrotnie zdobył Oscara – między innymi za „Moon River” oraz „Days of Wine and Roses”. Pomnik odsłonięto 18 listopada 2009 roku, w setną rocznicę urodzin artysty.
Jazz rozwijał się w Savannah przede wszystkim w afroamerykańskich teatrach i klubach przy West Broad Street, dzisiejszej Martin Luther King Jr. Boulevard. Z miastem związani byli, oprócz autora tekstów Johnny’ego Mercera, saksofonista James Moody czy kontrabasista Ben Tucker, który w latach 70. pomógł odrodzić lokalną scenę. Założone w 1981 roku Coastal Jazz Association organizuje Savannah Jazz Festival, odbywający się od 1983 roku i należący do najstarszych regularnych festiwali jazzowych na amerykańskim Południu.
Centralną postacią w historii jest Savannah jest jednak założyciel, którego plan – znany jako „plan Oglethorpe’a” – opierał się na powtarzalnej jednostce miejskiej zwanej ward, tj. centralny plac otaczały działki przeznaczone pod budynki publiczne (trust lots) oraz bloki mieszkalne (tything blocks). Miasto rozwijało się przez dodawanie kolejnych jednostek według tego samego schematu. Powstały w ten sposób 24 place, z których zachowały się 22. Oglethorpe Square wytyczono w 1742 roku jako Upper New Square, a następnie nadano mu imię założyciela Georgii.
Columbia Square wytyczono w 1799 roku wraz z Greene Square i nieistniejącym już Liberty Square, ponad sześćdziesiąt lat po powstaniu Savannah. Również po uzyskaniu niepodległości miasto rozbudowywano przez powielanie jednostek planu Oglethorpe’a; nazwa „Columbia” pochodzi od popularnej w młodej republice kobiecej personifikacji Stanów Zjednoczonych.
Tomochichi, wódz Yamacrawów, za pośrednictwem dwujęzycznej Mary Musgrove zawarł z Oglethorpe’em porozumienie umożliwiające powstanie Savannah, a następnie pośredniczył w stosunkach kolonistów z innymi ludami konfederacji Creek. Po śmierci w 1739 roku został pochowany z brytyjskimi honorami wojskowymi na ówczesnym Percival Square; Oglethorpe uczestniczył w pogrzebie jako jeden z niosących trumnę, a grób oznaczono piramidą z kamieni. Widoczny pomnik z granitowego głazu ze Stone Mountain ustawiono dopiero w 1899 roku – nie wskazuje on pewnego miejsca pochówku, którego dokładne położenie zostało wcześniej zapomniane.
Centralny pomnik Wright Square wzniesiono w 1883 roku ku czci Williama Washingtona Gordona, pierwszego prezesa Central of Georgia Railroad, odpowiedzialnego za budowę linii łączącej Savannah z interiorami stanu. Przed jego ustawieniem usunięto usypany w 1871 roku ozdobny kopiec parkowy. Kopiec ten bywa błędnie utożsamiany z grobem Tomochichiego: pierwotna kamienna piramida zniknęła już kilkadziesiąt lat wcześniej, a nowsze badania nie potwierdzają, że podczas budowy pomnika Gordona naruszono szczątki wodza.
Pulaski Square wytyczono w 1837 roku i nazwano na cześć Kazimierza Pułaskiego. Po bitwie pod Brandywine polski dowódca otrzymał stopień generała brygady i dowództwo lekkiej kawalerii Armii Kontynentalnej, a następnie utworzył własny Legion Pułaskiego. Śmiertelną ranę odniósł 9 października 1779 roku podczas nieudanego szturmu na zajętą przez Brytyjczyków Savannah.
Pomnik Pułaskiego nie stanął na placu noszącym jego imię, lecz na Monterey Square. Marmurową kolumnę wieńczy personifikacja Wolności, a relief Henryka Dmochowskiego przedstawia śmiertelne zranienie Pułaskiego podczas oblężenia Savannah. Pod monumentem złożono szczątki odnalezione w 1853 roku; badania mitochondrialnego DNA ogłoszone w 2019 roku wskazały, że najprawdopodobniej należały do generała, który ma także fort swojego imienia na Tybee Island.
Stojący pośrodku Madison Square pomnik upamiętnia sierżanta Williama Jaspera z 2. Pułku Karoliny Południowej. Zasłynął on w 1776 roku podczas obrony Fortu Moultrie, gdy pod brytyjskim ostrzałem podniósł strąconą flagę i przymocował ją do wyciora artyleryjskiego. Trzy lata później został śmiertelnie ranny, ratując sztandar swojego pułku podczas nieudanego francusko-amerykańskiego szturmu na Savannah. Odsłonięty w 1888 roku pomnik Alexandra Doyle’a przedstawia tę ostatnią scenę: Jasper niesie flagę, dłonią trzymającą szablę uciska ranę, a u jego stóp leży przestrzelony kapelusz.
Orleans Square wytyczono w 1815 roku, a jego nazwa upamiętnia zwycięstwo wojsk generała Andrew Jacksona nad Brytyjczykami w bitwie pod Nowym Orleanem – ostatnim wielkim starciu wojny 1812 roku. Bitwę stoczono już po podpisaniu traktatu gandawskiego, lecz przed jego ratyfikacją i formalnym zakończeniem wojny. Ustawiona pośrodku w 1989 roku German Memorial Fountain przypomina o wczesnych niemieckojęzycznych osadnikach Georgii, w tym protestanckich salzburczykach, którzy przybyli do Savannah w 1734 roku.
Lafayette Square wytyczono w 1837 roku i nazwano na cześć markiza de Lafayette’a, francuskiego uczestnika wojny o niepodległość, który dwanaście lat wcześniej odwiedził Savannah podczas swojej triumfalnej podróży po Stanach Zjednoczonych. Stojąca pośrodku Semi-Quincentennial Fountain została ufundowana przez National Society of the Colonial Dames of America z okazji obchodzonej w 1983 roku 250. rocznicy założenia Savannah i kolonii Georgii.
Greene Square wytyczono w 1799 roku i nazwano na cześć generała Nathanaela Greene’a. Jako dowódca południowego teatru wojny o niepodległość prowadził kampanię, która doprowadziła do wycofania wojsk brytyjskich z Georgii; po wojnie osiadł na plantacji Mulberry Grove niedaleko Savannah. W XIX wieku okolice placu stały się jednym z głównych ośrodków czarnoskórej społeczności miasta.
Chatham Square, jeden z ostatnich placów Savannah, wytyczono w 1847 roku i nazwano na cześć Williama Pitta Starszego, pierwszego hrabiego Chatham. Jego imię nosi również utworzone w 1777 roku Chatham County, którego siedzibą administracyjną jest Savannah. Pitt opowiadał się za uchyleniem ustawy stemplowej i ustępstwami wobec amerykańskich kolonistów, a po rozpoczęciu wojny ostrzegał brytyjski parlament, że Ameryki nie da się podbić, chociaż nie popierał jej niepodległości.
Taylor Square, pierwotnie nazwany imieniem Johna C. Calhouna, siódmego wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych oraz jednego z najważniejszych politycznych obrońców niewolnictwa. Od 2022 r. nadano placowi imię Susie King Taylor. Urodzona jako osoba zniewolona Taylor potajemnie nauczyła się czytać, podczas wojny secesyjnej uczyła czarnych żołnierzy armii Unii i pracowała jako pielęgniarka, po wojnie prowadziła szkołę dla wyzwolonych Afroamerykanów.
Whitefield Square wytyczono w 1851 roku jako ostatni z placów Savannah i nazwano na cześć George’a Whitefielda, ewangelisty oraz założyciela działającego od 1740 roku sierocińca Bethesda. Część placu powstała na terenie miejskiego cmentarza, na którym w latach około 1763–1844 grzebano zniewolonych i wolnych czarnoskórych mieszkańców Savannah.
Najbardziej znanym placem Savannah jest Chippewa Square, wytyczony w 1815 roku dla upamiętnienia amerykańskiego zwycięstwa nad Brytyjczykami w bitwie pod Chippawą, stoczonej rok wcześniej na terenie dzisiejszego Ontario. W centrum placu stoi odsłonięty w 1910 roku pomnik Jamesa Oglethorpe’a, zaprojektowany przez rzeźbiarza Daniela Chestera Frencha i architekta Henry’ego Bacona – późniejszych twórców waszyngtońskiego Lincoln Memorial.
Sławę Chippewa Square ugruntował „Forrest Gump” (z 1994 roku). Na północnym skraju placu ustawiono specjalnie przygotowaną ławkę, na której Tom Hanks oczekiwał na autobus i opowiadał przypadkowym rozmówcom historię swojego życia; na potrzeby ujęć odwrócono nawet kierunek ruchu ulicznego. Ławki nie ma już jednak na miejscu.
Trafiła ona do Savannah History Museum, działającego obok miejskiego centrum informacji turystycznej w zabudowaniach dawnego dworca Central of Georgia Railway. Budynek stacyjny ukończono około 1860 roku, a sąsiadującą z nim ceglaną halę peronową w 1861 roku, bezpośrednio przed wybuchem wojny secesyjnej. W muzeum zgromadzono ponad 10 tysięcy eksponatów związanych z trzystuletnią historią miasta, spośród których największą popularność zdobyła jednak filmowa ławka.
Tu padły kultowe słowa „My mama always said life was like a box of chocolates. You never know what you’re gonna get”. „Forrest Gump” w reżyserii Roberta Zemeckisa zdobył sześć Oscarów, w tym za najlepszy film, reżyserię i pierwszoplanową rolę Toma Hanksa. Amerykański Instytut Filmowy umieścił powyższą kwestię na 40. miejscu listy stu najsłynniejszych cytatów filmowych.
Savannah Theatre otwarty w 1818 r. należy do najstarszych działających instytucji teatralnych w Stanach Zjednoczonych. Po pożarze z 1948 roku teatr przebudowano w stylu art déco i ponownie otwarto jako kino.
Davenport House Museum – przeznaczony w 1955 r. budynek do rozbiórki został wykupiony, powołano w nim Historic Savannah Foundation. Otwarty jako muzeum w 1963 roku stał się początkiem zorganizowanej ochrony zabytków w mieście. Zapoczątkowany wówczas program ratowania zagrożonych nieruchomości objął już ponad 420 budynków i w znacznym stopniu przesądził o zachowaniu dzisiejszego oblicza Savannah.
Telfair Academy mieści się w rezydencji ukończonej około 1820 roku dla Alexandra Telfaira według projektu angielskiego architekta Williama Jaya. W testamencie z 1875 roku Mary Telfair przekazała rodzinny dom Georgia Historical Society z przeznaczeniem na publiczne muzeum sztuki. Po przebudowie i dodaniu rotundy oraz galerii rzeźby placówkę otwarto w 1886 roku. Jest najstarszym publicznym muzeum sztuki na amerykańskim Południu i pierwszym muzeum w Stanach Zjednoczonych utworzonym z fundacji kobiety.
Jepson Center stanowi współczesną część Telfair Museums. Budynek, zaprojektowany przez Moshe Safdiego i otwarty w 2006 roku, mieści zbiory sztuki nowoczesnej i współczesnej, wystawy czasowe oraz Telfair Children’s Art Museum.
Ukończony w 1889 roku Chatham County Courthouse był trzecim gmachem sądu hrabstwa wzniesionym w tym miejscu. Architekt William Gibbons Preston połączył monumentalny łuk wejściowy neoromanizmu richardsonowskiego z asymetryczną bryłą charakterystyczną dla stylu Queen Anne; nietypowym rozwiązaniem było zastosowanie żółtej zamiast czerwonej cegły. Po przeniesieniu sądów do nowego kompleksu budynek przekształcono w Administrative Legislative Center – siedzibę administracji i władz Chatham County.
Owens-Thomas House ukończono w 1819 roku dla Richarda Richardsona, kupca żeglugowego, bankiera i uczestnika krajowego handlu niewolnikami. Rezydencję zaprojektował angielski architekt William Jay jako jeden z najokazalszych amerykańskich przykładów stylu regencyjnego. Wyposażono ją w pierwszy w Savannah domowy system kanalizacyjny, a żeliwny balkon był pierwszym w amerykańskiej architekturze zastosowaniem żeliwa jako elementu konstrukcyjnego na tak dużą skalę. W zachowanych oficynach mieszkało jednocześnie od kilku do kilkunastu zniewolonych osób, przeważnie kobiet i dzieci, których praca zapewniała funkcjonowanie zamożnego gospodarstwa.
Harper Fowlkes House wzniesiono w latach 1842–1845; projekt rezydencji w stylu greckiego odrodzenia przypisuje się Charlesowi B. Cluskeyowi. Monumentalny portyk tworzą cztery kolumny wzorowane na ateńskiej Wieży Wiatrów, umieszczone pomiędzy masywnymi narożnymi filarami. W 1939 roku dom kupiła Alida Harper Fowlkes, jedna z pionierek ochrony zabytkowej zabudowy Savannah, która zgromadziła w nim kolekcję mebli i dzieł sztuki.
Kehoe House ukończono w 1892 roku, którego budowa kosztowała 25 tysięcy dolarów. William Kehoe przybył do Savannah jako irlandzki imigrant, rozpoczął pracę jako uczeń odlewnika, a następnie został właścicielem jednej z najważniejszych miejskich hut i odlewni.
Sorrel-Weed House powstał około 1840 roku dla Francisa Sorrela, kupca żeglugowego pochodzącego z Saint-Domingue. Charles B. Cluskey zaprojektował rezydencję w stylu greckiego odrodzenia, nadając jej zarazem cechy śródziemnomorskiej willi. Dom zajął dwie sąsiednie działki mieszkalne w nowo wytyczonym Jasper Ward, wyraźnie demonstrując pozycję właściciela. Charakterystyczny pomarańczowy kolor tynku odtworzono na podstawie badań dawnych warstw malarskich.
Armstrong Kessler Mansion powstała na zamówienie George’a F. Armstronga, przedsiębiorcy z branży żeglugowej, który w 1916 roku powierzył projekt architektowi Henrikowi Wallinowi. Rezydencja w stylu włoskiego renesansu zajęła aż sześć miejskich działek, wyraźnie przekraczając skalę XIX-wiecznej zabudowy Savannah.
Andrew Low House ukończono w 1849 roku dla zamożnego kupca bawełnianego Andrew Lowa według projektu Johna S. Norrisa. Klasyczną bryłę zdobią widoczne na zdjęciu żeliwne balkony, a przed domem zachował się jeden z nielicznych dostępnych publicznie ogrodów Savannah pochodzących sprzed wojny secesyjnej. Rezydencję odziedziczyła później Juliette Gordon Low, synowa właściciela i założycielka amerykańskiego skautingu żeńskiego. W okresie tworzenia Girl Scouts był to jej dom w Savannah, natomiast dawna wozownia służyła jako pierwsza siedziba organizacji.
Mercer–Williams House zaprojektowano w stylu włoskim dla generała Hugh W. Mercera, pradziadka autora piosenek Johnny’ego Mercera. Budowę rozpoczęto w 1860 roku, przerwała ją wojna secesyjna, a ukończył ją w 1868 roku kolejny właściciel, John R. Wilder. Żaden przedstawiciel rodziny Mercerów nigdy więc tutaj nie zamieszkał. W 1969 roku rezydencję kupił i odrestaurował antykwariusz Jim Williams. Światową sławę dom zawdzięcza książce Johna Berendta „Północ w ogrodzie dobra i zła”, której główny wątek dotyczy śmierci Danny’ego Hansforda w tej rezydencji oraz procesów Williamsa.
Flannery O’Connor urodziła się w Savannah w 1925 roku i mieszkała przy East Charlton Street przez pierwszych trzynaście lat życia. Później stała się jedną z najważniejszych przedstawicielek literatury amerykańskiego Południa, znaną z opowiadań łączących groteskę, przemoc, religię i analizę ludzkiej moralności. Jej osobliwa wyobraźnia ujawniła się wcześnie: jako sześcioletnia dziewczynka trafiła do kroniki filmowej Pathé po tym, jak nauczyła kurę chodzić tyłem. Wnętrza domu odtworzono obecnie w realiach lat wielkiego kryzysu.
Nie brakuje także budynków związanych z historią wojenną. Green–Meldrim House wzniesiono w latach 1850–1853 dla Charlesa Greena, zamożnego kupca bawełnianego. Rezydencja jest jednym z najważniejszych przykładów neogotyku mieszkalnego na amerykańskim Południu. Po zajęciu Savannah przez wojska Unii w grudniu 1864 roku Green udostępnił dom generałowi Williamowi Shermanowi na kwaterę główną. To tutaj Sherman napisał do Abrahama Lincolna, że ofiarowuje mu Savannah jako „prezent bożonarodzeniowy”, wraz z działami, amunicją i około 25 tysiącami bel bawełny.
Strategiczne położenie portu sprawiło, że Savannah znalazła się w centrum działań wojennych podczas wojny secesyjnej. W grudniu 1864 roku dotarła tu armia generała Williama T. Shermana, kończąc niszczycielski marsz rozpoczęty w Atlancie. O zachowaniu historycznej zabudowy przesądziły ewakuacja wojsk konfederackich i poddanie miasta bez walk ulicznych.
Wcześniej Brytyjczycy zajęli Savannah pod koniec 1778 roku, czyniąc z miasta podstawę swojej ofensywy na południowe kolonie. Jesienią 1779 roku połączone wojska francuskie i amerykańskie podjęły próbę jego odbicia. Szturm na umocnienia Spring Hill Redoubt, rozpoczęty we mgle 9 października, załamał się pod ogniem przygotowanych obrońców. W niespełna godzinę poległo lub zostało rannych ponad 800 żołnierzy sprzymierzonych, a Savannah pozostała w rękach brytyjskich.
Haitian Monument – pomnik przypomina o udziale ludzi pochodzenia afrykańskiego w walce o niepodległość Stanów Zjednoczonych. W 1779 roku do Savannah przybyło około 545 żołnierzy Chasseurs-Volontaires de Saint-Domingue – wolnych kolorowych mieszkańców francuskiej kolonii, z której powstało później Haiti. Zwerbowano ich jako oddział pomocniczy francuskiej ekspedycji, jednak podczas oblężenia trafili również na pierwszą linię. Była to największa formacja złożona z żołnierzy afrykańskiego pochodzenia walcząca po stronie amerykańskiej w wojnie o niepodległość.
Nie brakuje także parków o charakterze miejskim. Najbardziej spektakularnym jest Forsyth Park. Jego początki sięgają 1841 roku, gdy dyplomata i uczony William Brown Hodgson przeznaczył dziesięć akrów lasu na park rekreacyjny przy ówczesnej południowej granicy Savannah.
Miasto oficjalnie utworzyło park w 1851 roku, nadając mu imię Johna Forsytha, byłego gubernatora Georgii i sekretarza stanu USA. Po przyłączeniu w 1867 roku dawnego placu ćwiczeń wojskowych teren osiągnął obecną powierzchnię 30 akrów.
Savannah to także miasto kościółów. Początki parafii św. Jana Chrzciciela wiążą się z francuskimi katolikami, którzy pod koniec XVIII wieku przybywali do Savannah, uciekając przed rewolucjami we Francji i na Haiti. Kościół uzyskał rangę katedry w 1850 roku wraz z utworzeniem diecezji Savannah, a obecną neogotycką świątynię poświęcono w 1876 roku. Pożar z 6 lutego 1898 roku pozostawił jedynie zewnętrzne mury i dwie wieże. Odbudowę przeprowadzono tak szybko, że pierwszą mszę odprawiono tutaj ponownie już w Wigilię 1899 roku.
Lutheran Church of the Ascension – historia kościoła wyrasta z jednego z największych przymusowych przesiedleń religijnych XVIII wieku. W 1731 roku katolicki arcybiskup Salzburga Leopold von Firmian nakazał opuszczenie kraju około 20 tysiącom protestantów. Niewielka grupa wygnańców skorzystała z zaproszenia władz Georgii, przybyła do kolonii w 1734 roku i założyła osadę Ebenezer, docelowo przenosząc się do Savannah.
Parafię St. John’s utworzono w 1841 roku jako drugą wspólnotę episkopalną w Savannah, gdy miasto zaczynało rozwijać się na południe od Liberty Street. Obecną neogotycką świątynię konsekrowano w 1853 roku; dokonał tego Stephen Elliott, pierwszy biskup episkopalnej diecezji Georgii, który był zarazem pierwszym rektorem parafii.
Założony w 1755 roku Independent Presbyterian Church był pierwszą wspólnotą prezbiteriańską w Georgii i wyrósł ze szkockiego nurtu religijnego obecnego w kolonii od czasów Oglethorpe’a. Wieża kościoła pojawia się w pierwszych ujęciach „Forresta Gumpa”, gdy niesione wiatrem piórko opada w stronę Chippewa Square.
Christ Church powstał wraz z założeniem kolonii w 1733 roku jako jej pierwsza zorganizowana wspólnota religijna, dlatego nazywany jest „Kościołem Matką Georgii”. W latach 1736–1737 funkcję rektora pełnił John Wesley, późniejszy współtwórca metodyzmu, który zorganizował tu wczesną formę szkółki niedzielnej i wydał jeden z pierwszych angielskich śpiewników w koloniach.
Wspólnotę First Baptist Church utworzono w 1800 roku, a jej pierwsza siedziba znajdowała się przy Franklin Square. Kościół przy Chippewa Square, zaprojektowany przez Eliasa Cartera i ukończony w 1833 roku, jest najstarszym zachowanym budynkiem sakralnym Savannah.
Korzenie First African Baptist Church sięgają lat 70. XVIII wieku i działalności George’a Leile’a, urodzonego w niewoli kaznodziei, który organizował wspólnoty religijne wśród czarnej ludności Georgii.
Second African Baptist Church utworzyło w 1802 roku 26 członków wywodzących się z First Colored Church. Szczególne miejsce w historii kościoła zajmuje spotkanie z 3 lutego 1865 roku, podczas którego generał Unii Rufus Saxton przedstawił wyzwolonym mieszkańcom Savannah zasady Special Field Orders No. 15: nadmorskie ziemie miały zostać podzielone na działki liczące do 40 akrów.
„Jingle Bells Church” vel Unitarian Universalist Church of Savannah – budynek wzniesiono w 1851 roku przy Oglethorpe Square, a po sprzedaży wspólnocie episkopalnej przeniesiono na Troup Square. Organistą i dyrektorem muzycznym kościoła był James Lord Pierpont, autor pieśni wydanej w Bostonie w 1857 roku pod tytułem „The One Horse Open Sleigh”, później znanej jako „Jingle Bells”.
Colonial Park Cemetery założono w 1750 roku poza ówczesnymi granicami Savannah. Zastąpił najstarsze miejsce pochówku, wyznaczone jeszcze przez Oglethorpe’a w Percival Ward, po którym wraz z rozwojem miasta zatarły się wszelkie ślady. Do 1853 roku Colonial Park służył przede wszystkim białym protestanckim mieszkańcom Savannah, odzwierciedlając religijne i rasowe podziały ówczesnego społeczeństwa. Spoczęli tu między innymi uczestnicy rewolucji amerykańskiej i przedstawiciele władz młodego stanu Georgia.
Nagrobki przypominają również o szczególnej podatności portowego Savannah na epidemie. W 1820 roku żółta febra zabiła niemal 700 mieszkańców, około jednej dziesiątej ludności miasta; wielu jej ofiar pochowano tutaj. Przepełniony i zaniedbany cmentarz zamknięto w 1853 roku. Pod koniec XIX wieku miasto przejęło odpowiedzialność za jego zachowanie, a teren przekształcono w park, pozostawiając ocalałe mogiły i płyty nagrobne
Bonaventure powstał jako odpowiedź na przepełnienie cmentarzy w centrum Savannah. W 1846 roku przedsiębiorca Peter Wiltberger kupił dawną plantację Bonaventure i przeznaczył 70 akrów na nową nekropolię. W 1868 roku utworzono tu Evergreen Cemetery, które miasto przejęło i przemianowało w 1907 roku. Cmentarz zaprojektowano zgodnie z ideą rural cemetery: kręte aleje, stare dęby, widok na Wilmington River oraz rozproszone pomniki tworzyły przestrzeń przeznaczoną zarówno do pochówku, jak i odwiedzin – w USA po cmentarzach jeździ się samochodami.
Światową rozpoznawalność Bonaventure przyniosła powieść Johna Berendta Północ w ogrodzie dobra i zła. Na jej okładce wykorzystano fotografię rzeźby Bird Girl, wykonaną tutaj w 1993 roku przez Jacka Leigha. Napływ odwiedzających po sukcesie książki skłonił rodzinę właścicieli do usunięcia figury z cmentarza; obecnie znajduje się ona w Telfair Museums.
Na Bonaventure pozostała rozległa kolekcja wiktoriańskiej rzeźby nagrobnej oraz groby postaci związanych z Savannah, między innymi Johnny’ego Mercera, Conrada Aikena i Jamesa Lorda Pierponta.
Savannah należy do najciekawszych miast Stanów Zjednoczonych, a dla wielu podróżników pozostaje również najpiękniejszym. Plan Oglethorpe’a, 22 zachowane place, spójna historyczna zabudowa oraz aleje ocienione dębami stworzyły krajobraz miejski niemający w USA bliskiego odpowiednika. Miasto pozostaje czymś więcej niż znakomicie zachowanym zabytkiem – jest żywą opowieścią o amerykańskim Południu.

























































