Appalachy

Appalachy ciągną się przez ponad 3000 kilometrów – od środkowej Alabamy po kanadyjską Nową Fundlandię. Powstały w wyniku kolizji płyt i kontynentów, które zamykały dawne oceany, wypiętrzały góry i ostatecznie doprowadziły do powstania Pangei. Tworzą rozległą mozaikę grzbietów, dolin i płaskowyżów, które geografowie dzielą na kilka odmiennych prowincji.

Appalachy są systemem geograficznym sięgającym Kanady, natomiast Appalachia oznacza region kulturowy i społeczny. Najwyższy szczyt pasma, Mount Mitchell w Karolinie Północnej, osiąga 2037 m. W północnej Georgii rozciąga się fragment Blue Ridge, jedna z najwyższych i najbardziej górzystych części południowych Appalachów.

Appalachian Trail jest najdłuższym na świecie szlakiem przeznaczonym dla trekkerów. Trasa liczy 2197,9 mili, czyli około 3537 km. Prowadzi przez 14 stanów, od Springer Mountain w Georgii do Katahdin w stanie Maine. Trasę zaproponował w 1921 r. leśnik i planista Benton MacKaye, a dzięki pracy organizacji społecznych i wolontariuszy ukończono ją w 1937 r.

Appalachian Trail ma od 1968 r. status narodowego szlaku widokowego. Zarządzają nim wspólnie National Park Service, U.S. Forest Service, Appalachian Trail Conservancy, władze stanowe i tysiące wolontariuszy. Właściwy szlak rozpoczyna się na Springer Mountain. Z Amicalola Falls prowadzi do niego oznakowany na niebiesko Approach Trail o długości 8,5 mili, czyli 13,7 km. Oficjalna długość AT jest aktualizowana co roku, ponieważ poszczególne odcinki bywają przenoszone lub korygowane.

Thru-hikers pokonują cały szlak w ciągu kilku miesięcy, section-hikers składają go z fragmentów przechodzonych przez kolejne lata, a flip-floppers łączą odcinki w niestandardowej kolejności. Większość wędrowców zmierzających na północ rozpoczyna marsz w Georgii między końcem lutego a początkiem kwietnia. Na zdjęciu z weteranem AT.

Trail zaczyna się w Amicalola Falls State Park, utworzonym w 1940 r. parku stanowym Georgii. Początkowo park obejmował 407 akrów, obecnie 829, czyli około 335 ha. Centrum turystyczne otwarto w 2023 r.

Amicalola Falls jest najwyższym wodospadem Georgii. Park podaje wysokość 729 stóp, czyli 222 m. Pomiary topograficzne oceniają łączny spadek właściwych kaskad na około 137–177 m. Woda trafia kolejno do Amicalola Creek, Etowah, Coosa i Alabama River, a następnie przez Mobile Bay do Zatoki Meksykańskiej.

Na odcinku niespełna pół kilometra potok pokonuje serię skalnych progów, dlatego Amicalola jest klasyfikowana jako wielostopniowy wodospad typu horsetail – woda przez większość spadku pozostaje w kontakcie z podłożem.

Nazwa Amicalola pochodzi od czirokeskich słów ama – „woda” – oraz kalola, oznaczającego „toczenie się” lub „spadanie”. Społeczności Czirokezów mieszkały w zlewniach Amicalola i Etowah do przymusowych wysiedleń pod koniec lat 30. XIX w.

Z trailem wypada zmierzyć się na odcinku Blood Mountain. Z rejonu Neel Gap wyruszamy niebiesko znakowanym Byron Herbert Reece Trail. Łącznik dochodzi w pobliżu Flat Rock Gap do Appalachian Trail. Dalsza część podejścia prowadzi już po białych znakach AT.

Patron trasy, Byron Herbert Reece (1917-1958), był urodzonym u stóp tej góry poetą i rolnikiem, który w czterech tomach poezji i dwóch powieściach utrwalił życie oraz dziedzictwo Blue Ridge.

Skalne płyty odsłaniają krystaliczne podłoże Blue Ridge, zbudowane głównie ze skał metamorficznych i magmowych. Podczas paleozoicznych kolizji kontynentów skały były ściskane, fałdowane i nasuwane na siebie w postaci ogromnych płatów skorupy; cała prowincja Blue Ridge została przemieszczona ku zachodowi o co najmniej 150 kilometrów.

Blood Mountain Wilderness obejmuje od 1991 roku 7800 akrów, czyli około 3156 hektarów, a w jego granicach biegnie 17,3 kilometra Appalachian Trail. Łącznie niemal połowa georgijskiego odcinka AT prowadzi przez obszary posiadające federalny status wilderness, zatem szybko znika wszelka infrastruktura.

Na szczycie stoi Blood Mountain Shelter – dwukomorowy kamienny schron wzniesiony w 1934 roku przez Civilian Conservation Corps i odnowiony w 1981 roku. W sieci ponad 250 schronów rozmieszczonych wzdłuż Appalachian Trail jest obiektem wyjątkowym, ponieważ większość stanowią proste, drewniane konstrukcje z trzema ścianami. Prawie wszystkie są dostępne według zasady first come, first served, a nocleg w nich tworzy ważną część społecznego życia szlaku.

Na Appalachian Trail słowo shelter oznacza bezobsługowe schronienie: bez kuchni, sprzedaży żywności i zaplecza znanego z europejskich schronisk górskich. Na szczycie Blood Mountain brakuje również wody, a najbliższe naturalne źródła bywają zawodne.

Trekkerzy pokonujący całe AT niosą zwykle zapasy na 3-6 dni, uzupełniają je w miejscowościach i sklepach dostępnych z przełęczy drogowych, natomiast wodę ze strumieni i źródeł trzeba filtrować lub uzdatniać.

Blood Mountain osiąga 1360 metrów: jest szóstym pod względem wysokości szczytem Georgii i najwyższym punktem Appalachian Trail w granicach stanu. Nazwę zwykle łączy się z krwawą bitwą Czirokezów z ludem Muscogee w pobliskim Slaughter Gap.

W tradycji Czirokezów góra była również siedzibą Nunnehi – nieśmiertelnych istot, które udzielały schronienia zagubionym myśliwym i wędrowcom.

Brasstown Bald (1458 m), nazywany także Mount Enotah, jest najwyższym punktem Georgii i leży na granicy hrabstw Towns i Union.

Nazwa powstała wskutek językowego nieporozumienia: czirokeski Itse’yi oznaczał „Nowe Zielone Miejsce” lub „Miejsce Świeżej Zieleni”, lecz osadnicy skojarzyli go z podobnie brzmiącym Untsaiyi – „mosiądz”. Słowo bald określa w południowych Appalachach bezleśne, dawniej przeważnie trawiaste partie szczytowe.

Okrągły kompleks na wierzchołku mieści platformę widokową oraz muzeum poświęcone przyrodzie i historii regionu. Oczywiście flaga musi być.

Mgła otaczająca platformę dobrze pokazuje klimat najwyższych partii Blue Ridge. Otrzymują one ponad 2000 mm opadów rocznie, a wilgotne powietrze, silny wiatr i zimowe oblodzenie są typowe i spodziewane.

Brasstown Bald jest rozległym, zaokrąglonym wyniesieniem na Wolfpen Ridge, grzbiecie ciągnącym się kilometrami na północ i południe. Przy dobrej widoczności – co się niemal nie zdarza – platforma zapewnia panoramę obejmującą Georgię, Tennessee, Karolinę Północną i Karolinę Południową; w wyjątkowo przejrzystym powietrzu można podobno dostrzec nawet zabudowania Atlanty.

Appalachian Trail omija wierzchołek Brasstown Bald. Plansza na tarasie pozwala jednak odnaleźć w krajobrazie zdobytą Blood Mountain, Springer Mountain, i Slaughter Mountain – charakterystyczne punkty georgiańskiego odcinka AT.

Appalachian Trail oferuje szybkie podejście na Preacher’s Rock z Woody Gap. Nazwa przełęczy upamiętnia Arthura Woody’ego, zwanego „Barefoot Ranger” – jednego z pierwszych leśniczych Georgii i pioniera ochrony przyrody w tym stanie. W 1928 roku Woody wraz z U.S. Forest Service rozpoczął program odtwarzania niemal wytępionej w północnej Georgii populacji jelenia wirginijskiego.

Początkowo ścieżka prowadzi łagodnie przez las, po niespełna mili zaczyna wspinać się zakosami na Big Cedar Mountain. Uporządkowany przebieg ścieżki jest efektem stałej pracy wolontariuszy Georgia Appalachian Trail Club.

Około 200 społecznych opiekunów utrzymuje ponad 130 mil szlaków, w tym cały georgiański odcinek AT: usuwa powalone drzewa, naprawia odpływy, odnawia oznakowanie oraz buduje kamienne stopnie i murki. Klub działa w porozumieniu z U.S. Forest Service od 1930 roku.

Lasy zajmują blisko 90 procent powierzchni georgiańskiego Blue Ridge – więcej niż w każdym innym regionie stanu. Południowych Appalachów nie przykrył lądolód ostatniej epoki glacjalnej, a długotrwała stabilność pasma, wilgotny klimat i znaczne różnice wysokości stworzyły jedno z najbogatszych biologicznie środowisk strefy umiarkowanej.

Preacher’s Rock jest szeroką skalną amboną położoną na grzbiecie Big Cedar Mountain. Według lokalnej tradycji nazwa pochodzi od Joe „Bear” Lunsforda, miejscowego farmera i świeckiego kaznodziei, który miał przychodzić tutaj, aby ćwiczyć swoje kazania. Używana zamiennie nazwa Pulpit Rock nawiązuje do kształtu skały górującej nad dolinami.

Preacher’s Rock oferuje widok na południowy wschód, ponad dolinami Yahoola i Dicks Creek należącymi do górnego dorzecza Chestatee. Chestatee zasila jezioro Lanier i system Chattahoochee, stanowiący podstawowe źródło wody dla metropolii Atlanty.

Kolejna destynacja to Mount Yonah (965 m), szczyt leżący w White County, między Cleveland i Helen. Zwarta, asymetryczna sylwetka wyrasta wyraźnie ponad faliste podgórze. Yonah pochodzi z języka Cherokee, oznacza niedźwiedzia. Czy jest podobieństwo, trudno stwierdzić.

Mount Yonah należy do bardziej wymagających popularnych jednodniówek północnej Georgii. Trasa na wierzchołek i z powrotem liczy około 7 km oraz ponad 400 m przewyższenia, przy czym podejście jest niemal ciągłe.

Zielone prostokąty prowadzą między głazami, korzeniami i kamiennymi stopniami. To samodzielny szlak poprowadzony poza Appalachian Trail.

Przez południowe Appalachy prowadzi znacznie więcej długich tras niż Appalachian Trail. Benton MacKaye Trail ma ponad 450 km, Bartram Trail około 180 km, a odcinek Pinhoti Trail w Georgii przekracza 250 km. Kompleks Chattahoochee–Oconee National Forests obejmuje około 1370 km tras rekreacyjnych – od krótkich wejść szczytowych po wielodniowe szlaki trekkingowe.

Na tym obszarze trekkerzy nie zawsze są sami. Mount Yonah leży wprawdzie na publicznych terenach leśnych, lecz jego strefa wspinaczkowa służy również ćwiczeniom U.S. Army.

W pobliskim Camp Frank D. Merrill odbywa się górska faza Ranger School. Kursanci spędzają dwa dni na Mount Yonah, ćwicząc wspinaczkę, zjazdy oraz przemieszczanie ludzi i sprzętu przy użyciu lin. Program obejmuje także około 60-metrowy nocny zjazd wykonywany w noktowizji.

Główna trasa pozostaje szlakiem pieszym i nie wymaga sprzętu wspinaczkowego. Boczne ścieżki prowadzą jednak bezpośrednio nad urwiska oraz do stanowisk wspinaczkowych, gdzie teren staje się techniczny.

Granitowe ściany Mount Yonah należą do najbardziej znanych terenów wspinaczkowych w Georgii. Wielomilionowa denudacja odsłoniła odporny skalny masyw, którego powierzchnię tworzą dziś rozległe płyty, zaokrąglone występy i strome ściany.

Mount Yonah zbudowany jest z granitu powstałego około 375 milionów lat temu, gdy magma wdarła się pomiędzy starsze skały metamorficzne Blue Ridge.

Z odsłoniętych skał widać mozaikę lasów, pól, pastwisk, zabudowy i niewielkich zbiorników White County. U stóp Blue Ridge turystyka górska łączy się z rolnictwem, winiarstwem i agroturystyką.

Wielkie systemy krasowe Appalachów rozwijają się w wapiennych pasach prowincji Valley and Ridge; Mount Yonah reprezentuje granitową część Blue Ridge.

Z geografią różnie to bywa. Akcję horroru „Zejście” z 2005 roku umieszczono w nieznanym systemie jaskiń Appalachów, jednak cały film powstał w Wielkiej Brytanii: plenery zrealizowano w Szkocji, a podziemia zbudowano w Pinewood Studios.

Zespół wodospadów Anna Ruby Falls znajduje się na federalnym terenie Chattahoochee National Forest, natomiast droga dojazdowa prowadzi przez sąsiedni Unicoi State Park.

Appalachia obejmuje zarówno strefy metropolitalne, jak i 107 spośród 423 hrabstw klasyfikowanych przez Appalachian Regional Commission jako wiejskie.

W górskim White County mieszka niespełna 30 tysięcy osób, a średnia gęstość zaludnienia wynosi około 45 osób na km²; blisko 170 km² hrabstwa zajmuje las federalny.

Nazwa tutejszego wodospadu upamiętnia Annę Ruby Nichols, związaną z rodziną właścicieli pobliskiej posiadłości, znanej obecnie jako Hardman Farm.

Po lewej Curtis Creek spada z wysokości 46,6 m, a po prawej York Creek pokonuje około 15,2 m. U podstawy oba potoki tworzą Smith Creek, który płynie przez jezioro Unicoi i uchodzi do Chattahoochee w rejonie Helen.

Toccoa Falls leży na liczącym około 445 ha, zalesionym kampusie chrześcijańskiego University of Toccoa Falls. Wejście prowadzi przez zabytkowy Gate Cottage, trzeba trafić w wybrane godziny zwiedzania.

Historia spokojnego kampusu ma tragiczny rozdział. W nocy z 5 na 6 listopada 1977 roku, podczas długotrwałych intensywnych opadów, przerwała się położona powyżej wodospadu ziemna zapora Kelly Barnes Dam. Fala zalała niższą część uczelni, w tym osiedle przyczep mieszkalnych, i zabiła 39 osób; federalne dochodzenie wskazało na połączenie nasycenia nasypu wodą, przecieków, osuwania się skarpy i postępującego rozmycia zapory, nie wyodrębniając jednej przyczyny katastrofy.

W tym wypadku trasa nie jest długa, ale są jednak dodatkowe wyzwania. Zdecydowana większość węży Georgii jest niejadowita; w górach północnej części stanu spośród gatunków jadowitych spotyka się przede wszystkim mokasyna miedziogłowca i grzechotnika leśnego.

Warto jednak podjąć ryzyko. Toccoa Creek spada jednym, niemal swobodnym progiem z wysokości 186 stóp, czyli 56,7 metra, co stawia Toccoa Falls wśród najwyższych wodospadów tego typu na wschód od Missisipi.

Ostatnim akcentem jest Tallulah Gorge. Początek trasy w Jane Hurt Yarn Interpretive Center, prezentującym przyrodę kanionu i dzieje dawnego kurortu Tallulah Falls.

Patronka ośrodka należała do najważniejszych działaczek ekologicznych Georgii: mobilizowała organizacje kobiece przeciw eksploatacji nadmorskich mokradeł, współtworzyła kampanię poprzedzającą Coastal Marshlands Protection Act z 1970 roku, a później zasiadała w prezydenckiej Radzie ds. Jakości Środowiska za czasów Jimmy’ego Cartera.

Tallulah Gorge ma około 3,2 kilometra długości, a jego największa głębokość zbliża się do 300 metrów. Strome ściany tworzą grube warstwy kwarcytu – przeobrażonego piaskowca kwarcowego – otaczające część rozległej kopuły geologicznej Tallulah.

Erozja przecięła odporne skały metamorficzne, które zostały wcześniej zdeformowane i przemieszczone podczas kolejnych etapów wypiętrzania Appalachów.

North Rim Trail wraz z South Rim tworzy szlaki krawędziowe. Trasa liczy ok. 5 km. Kilometry niewiele jednak mówią o stopniu trudności.

Zejście w stronę Hurricane Falls i mostu wiszącego odbywa się po długich ciągach metalowych schodów. Pełny Hurricane Falls Loop ma ponad 3 kilometry, obejmuje niemal 1100 stopni. Formalnie klasyfikowany jako trudny.

Most wiszący znajduje się około 24 metrów nad skalistym dnem, pozwala przejść z północnej na południową stronę kanionu. Zezwolenie obowiązuje dopiero przy zejściu na samo dno wąwozu: wydaje się ich najwyżej sto dziennie. Limity wynikają zarówno z trudności ewakuacji, jak i z wrażliwości siedlisk ukrytych w najgłębszej części kanionu.

Dolina prezentuje kolejne fragmenty systemu wodospadów, w którym rzeka na odcinku około 1,6 kilometra traciła historycznie ponad 100 metrów wysokości. Wyróżniano cztery główne katarakty: L’Eau d’Or, Tempesta, Hurricane i Oceana; współczesny park wymienia również Bridal Veil.

Tallulah Falls należało do pierwszych wielkich kurortów krajobrazowych amerykańskiego Południa. Doprowadzenie kolei w 1882 roku skróciło podróż z Atlanty z kilku dni do kilku godzin, a wokół kanionu powstało niemal dwadzieścia hoteli i pensjonatów. Na szczęście ich nie widać.

Zapora Tallulah Falls, ukończona w 1913 roku, ma około 35 metrów wysokości i 122 metry długości; utworzyła jezioro o powierzchni blisko 26 hektarów. Woda była kierowana dwukilometrowym tunelem do elektrowni, gdzie wykorzystywano różnicę poziomów wynoszącą około 185 metrów.

Budowie zapory sprzeciwiała się Helen Dortch Longstreet, wdowa po generale Konfederacji Jamesie Longstreecie. W 1911 roku zorganizowała Tallulah Falls Conservation Association, domagając się zachowania rzeki i utworzenia parku stanowego; przegrała spór sądowy z przedsiębiorstwem energetycznym, lecz zapoczątkowała jeden z pierwszych ruchów ochrony przyrody w Georgii. Park powstał ostatecznie w 1992 roku jako wspólne przedsięwzięcie stanu i Georgia Power, a siedem lat później szlak wokół wąwozu otrzymał imię Longstreet.

Brak wolnych kilku miesięcy uniemożliwia przejście całego pasma. Jednak już fragment Appalachów pokazuje klimat gór, które ustępują wprawdzie wysokością młodszym pasmom kontynentu, lecz dorównują im rozległością, różnorodnością i znaczeniem dla ludzi zamieszkujących wschodnią część Ameryki.